img
Prof. Dr. Mustafa ÖZKAN

UV-C Ampullerin Kullanımı

UV-C Ampullerin Kullanımı
01May

UV-C Ampullerin Kullanımı

Mavi ışıklı ampullerle dezenfeksiyon bizi corona‘dan korur mu?

14 Nisan 2020
 
Son haftalarda medyada corona virus salgınına karşı koruyucu bir önlem olarak mavi ışıklı ampullerle odaların ve yüzeylerin dezenfeksiyon yapılabileceği yer alıyor ve bize de bu konuda sorular geliyor. İnternette alışveriş yerlerine girilirken ya da okullara öğrenciler girerlerken insanların mavi ışıklı tünellerden geçmelerinin yararlı olacağını, girenlerin dezenfekte edileceğini önerenler de bulunuyor. Hatta ellerin, iyice yıkamak yerine, mavi ışıkla dezenfekte etmeyi önerenler de var.
 
Sıklıkla birbirinin yerine kullanılmasına rağmen, UV ışığı ve UV-C ışığı farklı tanımlara sahiptir. Ultraviyole (veya UV) ışık, görünür ışık ve X-ışınları arasındaki elektromanyetik spektrumda, dalga boyu 10 nm ila 400 nm arasındadır. Güneş dört farklı UV ışığı yayar: UV- V, UV-A, UV-B ve UV-C. UV-C ışığı (200-280 nm) en kısa dalga boyuna ve en yüksek enerjiye sahiptir. Virüs ve bakterileri öldürmek için yeterince güçlüdür. Bu nedenle UV geniş bir terimdir, UV-C ise spesifik bir antiseptik UV ışığı tipidir.



Mor ötesi (Ultraviolet, özellikle UV-C cinsinden) mavi ışık saçan bu çeşit ampullerin, özellikle dezenfeksiyon amacıyla hastanelerde ameliyat odalarında, şirketlerde çeşitli odalarda insan girmeden, eskiden beri, kullanıldığı biliniyor. Bu cins ışınlarla odaların havasındaki ve yüzeylerdeki bakterilerin, virüslerin % 95’den fazlasının yok edildiği bu ampulleri üretenlerce açıklanıyor.
 
 
Ancak bunların, hava, su ve yüzeylere insanların, hastaların solunumla ya da konuşurken, hapşırırken ağızdan saçılan taneciklerle aktarabilecekleri corona virüsleri yok ettiğiyle ilgili olarak ölçüm ve karşılaştırmalara dayanan, yayınlanmış bilimsel araştırmaları kapsayan bulgular, kanıtlar henüz bulunmuyor. Uluslararası Ultraviolet Birliği (IUVA) yapılacak çalışmalarla, ultraviolet ışınlarıyla corona virüsün odaların havasında, su ve yüzeylerde yok edilebileceğinin gösterileceğine olan inancını açıklıyor.

Öte yandan enerjileri, frekansları epey yüksek, dalga boyları ise metrenin milyarda biri (nanometre “nm”) düzeyinde olan UV-C tipi morötesi ışınların, hücrelerdeki DNA‘larda yapabilecekleri hasarlar gözlerde bozulmalardan, deri kanserlerine kadar çeşitli sağlık sorunlarına neden olduğundan, bunların evlerde kesinlikle kullanılmaması gerekiyor. Ampulün çalışma anındaki havanın solunması da özellikle akciğerlere büyük zarar vermektedir.
 
Zaten hastanelerde ve diğer yerlerde de insanların ilgili odalarda bulunmadıkları saatlerde bu cins mavi ışıklı ampullerin yakılması önleniyor ve bu zorunludur da.

Mavi ışık olarak bilinen morötesi ışınlar nedir?
 
Morötesi ışınlar ya da Ultraviolet (UV) ışınlar, doğal olarak, güneşten geldiği gibi bunlar yapay olarak da üretilebiliyorlar. Endüstride, hastanelerde ve çok daha başka yerlerde de kullanılıyorlar. Yazları deniz kıyısında vücudumuzu, derimizi koyulaştıran da güneş ışınları içindeki mor ötesi ışınlardan başkası değil.
 
Şekil’de elektromanyetik (EM) ışınlar spektrumunda, görünen ışınlar (visible) dar aralığında Morötesi (Ultraviolet) UV ışınların konumu görülüyor.
 
Mor ötesi (UV) ışınlar dalga boylarına göre üç alt gruba ayrılıyorlar:
UV-A (315-400 nm)
UV-B (280-315 nm)
UV-C (100-280 nm)




 
Dalga boyları biraz daha fazla olan UV-A ışınları derimizin derinliklerine kadar işleyerek, derimizin zamanla yaşlanmasına neden oluyorlar. UV-B ışınları az da olsa, derimizdeki DNA’ya girip onlara hasar verebiliyorlar ve deri kanseri de yapabiliyorlar. Bu her iki cins ışınlar, bilinen güneş kremleriyle durdurulup deriye zarar vermesi önlenebiliyor.

Bunlardan çok daha fazla enerjili ve daha kısa dalga boylu olan UV-C grubundakiler ise çok daha fazla girici olduklarından canlıların hücrelerindeki genetik maddeye (insan, evcil hayvan, bakteri ya da virüs fark etmiyor) girip bunları bozabiliyorlar.

Güneşten gelirken bu ışınlardan UV-C grubundakileri ozon tabakası, su buharı, oksijen ve karbon dioksit atmosferde tutarak yeryüzüne gelmesini önlerken, bize daha çok UV-A ve bir miktar da UV-B grubundakiler ulaşıyorlar.

UV-C grubundaki morötesi ışınlar, diğer girici ışınlar gibi (Şekilde UV bölgesinin solunda kalan iyonlayıcı X ve gama ışınları gibi), hücrelerdeki DNA’ları hasara uğratarak, hücrenin işlevini bozarak hücreyi etkisiz duruma getirebiliyorlar. Genetik madde, özellikle 254 nm dalga boyundaki UV-C grubundaki ışınları çabucak soğuruyor. Az miktarda ışınlamalarda DNA kendini onarabiliyor. Işınlama aşırı miktarda olduğunda ise DNA da ki genler mutasyona uğratılarak DNA bozuluyor ve vücutta çeşitli hastalıklar, cilt bozuklukları, kanserler ortaya çıkıp ölümle de sonuçlanabiliyor.

UV-C ışınlarla dezenfeksiyon ne kadar etkilidir?

Genel olarak, odalardaki havada ve yüzeylerde, morötesi ışınlarla dezenfeksiyonun büyük oranda (%95’in üzerinde) etkin olabilmesi, virüs ya da bakterinin cinsine, direncine, kullanılan UV-C ampullerin elektrik gücüne (Watt), kullanım süresine ve odanın büyüklüğüne bağlıdır. (Bu çeşit ampullerle, Corona virüsün yok edilebileceğini gösteren herhangi bir kanıtın ise henüz bulunmadığı yukarıda açıklanmıştı.) Ampullerin (ya da floresan tipi lambaların) toplam elektrik gücü (Watt) ve ışıklı kalma süresi arttıkça, ilgili virüs ya da bakterileri, dezenfekte etme oranının artacağı açıktır. Ampullerin, büyük bir odadaki uzak noktalarda, dezenfekte etme etkinliği ise daha az olabilir. Ampullerin pratikte ne oranda etkin olduğu, ancak ilgili cins ampullerle ve dezenfekte edilecek virüs ya da bakteriler biliniyorsa, yapılan ölçüm, karşılaştırma ve değerlendirmelerle ortaya konabilir.

Morötesi ışınlarla dezenfeksiyonun etkin olabilmesi için, UV-C şiddetinin (mWatt/cm2 ) odanın her noktasında belirli bir sınır değerin üstünde olması gerekiyor. Yapılan bilimsel araştırmalar, sınır değer genellikle, 12 mWatt/cm2 ’nin üzerinde olduğunda mikroorganizmaların çoğalamadıklarını gösteriyor.

Ampuller yanarken içeriye kimsenin girmemesi, otomatik olarak önlenmeli ya da oda kapısının kilitlenmesi, kapının ancak sorumlu kişinin, ampuller söndürüldükten sonra açılması ve havalandırılması gibi önlemlerle, sağlanmalıdır.

UV-C ışınlarla suların dezenfeksiyonu

Kirli sular, genellikle klorla dezenfekte edildikten sonra, deniz, göl ve akar sulara atıldıklarında, atıldıkları suların kalitesini ya da ekosistemi fazla klorla bozuyorlar. Morötesi ışınlarla dezenfeksiyonda ise böyle bir durum olmadığından, UV-C ışınlarla suların (içme ve kirli suların) dezenfeksiyonu büyük avantaj sağlıyor.

UV-C cinsi morötesi ışınlarla sulardaki mikroorganizmalar, çoğalma ve insana bulaşma yeteneklerini çabucak yitiriyorlar. Morötesi ışınların, kolera, tifüs, hepatit (karaciğer hasarı) gibi hastalıklara neden olan mikroplara karşı etkin olduğu da biliniyor.

UV-C ışıkların binalarda kullanım şekli özel uzaktan kumandalı (on/off) armatürlerle timer (zaman sayıcı) kullanılarak duvar tipi olabilir veya devamlı kullanılan özellikle yüksek tavanlı ortamlarda tavandan sarkıtılarak kullanılabilir. Otel ve/veya Hastane odaları, Tuvaletler, ofisler için “troley” adı verilen çok ampullü gezici tipler kullanılabilir.

Sonuç: Yukarıda açıkladığımız gerekçelerle, morötesi ışınlar dezenfeksiyon amaçlı kullanılırlarken çok dikkatli olunmaz ve mavi ışıklı ampuller yanarken bu odalara yanlışlıkla girilip kalınırsa vücutta hasarlar (hemen olmasa da ileride) ortaya çıkabilir.

Dezenfeksiyon amaçlı da olsa herhangi bir kazaya ve vücutta hasara yol açmamak için mavi ışıklı (UV-C tipi) ampullerin evlerde ve insanların bulunduğu hiç bir yerde kesinlikle kullanılmaması önemle önerilir. Bunların bilinçsiz kullanımın önlenmesi için özel kişilere satılmaması için ilgili yönetmeliklerde yaptırımlar getirilmelidir.

Bilinmesi gereken önemli bir nokta da bu ampul ile yapılan dezenfeksiyonun sadece geçmişi temizleyeceğidir; herhangi bir virüsün ortama bulaşması durumunda işlemin mutlaka tekrar edilmesi gereklidir.

İŞ YERLERİNDE KULLANIMI:


Özellikle çok insanın çalıştığı ortamlarda bu ampullerin kullanılması gerekli olabilecektir. Bu ampullerin kullanımı durumunda bu konuda bilgilendirilmiş ve görevlendirilmiş bir personelin kontrolü ve denetimi gerekmektedir. İşlem sonrası “ortam dezenfekte edilmiştir” ibareli uyarı kapılara asılmalıdır.

Tesislere girişte her araçtaki kişilerin vücut ateş kontrolü yapılmalı ve onay sonrası grubun toplu hareketine izin verilmelidir. Bu işyerlerinde servisle gelen personel, otellerde de otobüs ile gelen toplu gruplar için uygulanmalıdır. Tesislerde mümkün olduğunca çok sayıda ve kolay ulaşılabilir bölgelerde dezenfektan sıvı ve el temizleyiciler bulundurulmalıdır.

Aşağıda belirtilen alanların hepsinde ortam temizliği içinde %10 sodyum hipoklorit (çamaşır suyu, klorak, domestos vb) bulunan su ile paspaslanmalıdır. Temizlik personeli mutlaka maske ve eldiven kullanmalı ve mümkünse koruyucu kıyafet giymelidir.

1. Ortak kullanıma açık WC ler: Belli peridolarla temizlenen bu ortamların temizlik sonrasında alan kilitlenerek UV-C çalıştırılmalı ve (15w25m2 /30dk) çalışma anında kapı kilitli olmalı, kapıda (MAVİ RENKTE) “ WC dezenfekte edilmektedir, girilmesi tehlikeli ve yasaktır” benzeri açıklamalı etiketin bulunması gereklidir. Sistem kapandıktan sonra (en az) 15 dakika ortam havalandırılmalı, sonrasında kullanım izni verilmelidir. Ortamı temizleyen personelin eldivenli, maskeli ve hatta özel giyimli olması gereklidir. Temizlik sonrası işlem ile ilgili not alınmalı ve işlem devamlı denetlenmelidir.

2. Yemekhane, Mutfak, Soğuk oda, Cafe ve Kantin ortamları: Gece, insan olmadığı ortamda temizlik sonrası UV-C ışıklarla dezenfekte edilmeli ve ortamın kullanıma açılmasından 1-1,5 saat önce sistem kapanmalı ve havalanma sağlanmalıdır. Burada özellikle dikkat edilmesi gerekli olan nokta, UV-C ışık herhangi bir gıda veya salat bar gibi alanlarda malzeme üstüne direk olarak ve servis anında kullanılmamalıdır. Pizza sunumları üzerindeki (beyaz veya kırmızı renkteki) infrared (IR) ışık ile karıştırılmamalıdır. Bu işlemin yapıldığına dair belgelendirme yapılması önerilmektedir.

3. Soyunma Odaları: Çalışma anında özel kıyafet ve teçhizat varsa bunlar gece boyunca düzgün bir şekilde asılı olarak UV-C ışıkla dezenfekte edilmiş olmalı, kıyafet değişiminden 1 saat öncesi UV-C sistem kapanmalı, oda havalanmalı ve kullanıma izin verilmelidir. Odaya çıkartılan malzeme de aynı düzenle asılmalı ve mesai sonuna kadar ortam kilitli ve uyarı yazısı asılı olarak dezenfekte edilmelidir. Mesai bitiminden 1 saat önce ortam tekrar havalandırılarak kullanıma açılmalıdır.

4. Ofisler ve toplantı odaları: Özellikle kalabalık bulunulan bu ortamlarda temizlik sonrası gece dezenfekte işlemi yapılmalı ve timer (zaman ayarlayıcı) kontrolü ile mesai başlangıcından 1 saat önce sistem kapanmalıdır. İmkan varsa toplantı aralarında odalar ilk başta belirtilen sıvı ile paspaslanmalıdır.

5. Bina girişleri, koridorlar ve ortak alanlar: Devamlı kullanılan alanlar olmaları nedeniyle sık sık havalandırılmalı ve periyodik olarak sıvı dezenfektanlarla temizlenmelidir. UV-C ışık ile dezenfeksiyonun faydası olmayacaktır.

6. Otel ve Hastane Odaları: Oda boşaltıldıktan sonra dolap kapakları açılarak troley (4x30w) ile 30 dakika dezenfekte edilmeli, sistem kapatıldıktan sonra ortam havalandırılmalı ve yeniden düzenlenerek, “dezenfekte edilmiştir” uyarı notu asılarak oda servise hazır hale getirilmelidir. Dezenfekte işlemi esnasında kapıl kilitli olmalı ve girilmemesi konusunu uyaracak not kapıda asılı olmalıdır.

7. Havalandırma ve kullanım suyu sistemleri: UV-C ampullerin değişik uygulama şekilleridir. Özellikle içerdeki havayı devridaim olarak (parsiyel de olsa) kullanan binalarda UV-C ile çalışan özel sistemler kullanılmalıdır.

KAYNAKLAR:

Prof. Dr. Abdurrahman Hüseyin Baskın, DEU Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlıkta Kalite Geliştirme ve Akreditasyon AD Başkanı 
Yüksel Atakan, Dr. Radyasyon Fizikçisi, Çalışma Notları, Almanya
Alp Kahyaoğlu , End. Müh, Uygulama Notları
Semih Erken, TUROYD Çin Bölgesi Yönetim Kurulu Başkanı, Tüm Otel Personeline Coronavirüs (Covid-19) hakkında tavsiyeler
Sağlık Bakanlığı, Coronavirus (Covid 19) a karşı Otel uygulamaları (web sitesi)



YASAL UYARI :
www.drmustafaozkan.net sitesi herhangi bir ticari kaygı taşımadan, hastalıklar konusunda kişileri bilgilendirmek amacı ile hazırlanmış olup, sağlık hizmeti vermemektedir. Tanı ve tedavinin kesinlikle bir doktor tarafından yapılması gerekmektedir.Sadece site ziyaretçilerini bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hastaların yönlendirilmesi amacını taşımaz.
Bu site üzerinden gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek herhangi bir sağlık hizmeti verilmemektedir.Bu sitedeki bilgiler hastaların tanı ve tedavisi amacı ile kullanılamaz. Bu site içeriğinin bu amaçla kullanımından doğacak tüm sorumluluk ziyaretçiye ve kullanıcıya aittir.Bu siteyi ziyaret eden kisiler bu uyarıları kabul etmiş sayılırlar.Bu sitedeki bilgiler her gün güncelleştirilemediğinden her bilginin ziyaretçi tarafından doktoruna danışılarak kontrol edilmesi doğru olur.

 
 

Tags
Afferent Replantasyon Adolesan Parmak Ucu Deformiteleri Periferik Sinir Sistemi Subacromial Impingement Syndrome İdeal uyku Influenza A H1N1 Purpose Yoga ve Kalp Sağlığı Konasana Adduktor Agoni Dünya Kaosu Pandeminin Dünü ve Bugünü Sendrom Kol Sinir Ortopedik Cerrah Likopen Başparmak Amputasyonları Oksidasyon nedir? Mikroekolojiler Sınırlı Girişimsel Cerrahi izmir ortopedi travmatoloji Skafoid Kemik Menisküs Yırtıkları Artroskopik Tenisçi Dirseği Cerrahisi Covid - 19 Avesküler Nekroz Influenza A H1N5 Sindaktili Karantinanın Ruhsal Etkileri Ters Omuz Protezi Nedir? Denge Problemleri Üst Ekstremite Arthroplasty Online Doktor Karantinanın Ruhsal Etkileri ve Koruyucu Önlemler Aktivite Tendonu Anti-inflamatuar Tedavi Gastrointestinal Semptomlar Artroskopik Yöntem Yardımlı Kırık Redüksiyonu Doğumsal El Bozuklukları Diz Protezleri Ters Omuz The Evaluation of the Rotator Cuff Vegan Online Muayene Kısmi Artroskopi SARS-CoV-1 Kırım Bölgesi Total Omuz Protezi Padmasana Osteoporotic Bone Kardiyomiyopati Ultrasonografi (US) Klavikula Kırıkları El Kırıkları Bulguları nelerdir? Üst Ekstremite Replantasyonu Trilunat Fibrokartilaj (TFCC) Abdominal Kavite Antagonist Anestezi Kolaylıkları Yüksek Mortalite Sosyal Mesafe Fenilalanin HIV/AIDS Karpal Tünel Tanısı Nasıl Konur ? MERS-CoV Adjuvan Vejetaryen Shoulder Proprioception COVID-19 Yetkilendirilmiş Tanı Merkezleri Online Randevu Yumurta Ateroskleroz Ebola Minival İnvaziv Girişim Artiküler PRP Enjeksiyonu Dünya Diyetisyenler Günü Hızlı Kemik Kaybı Parmak Yokluğu External Fiksatör Fenilketonüri Belirtileri Transport Dünya Tütünsüz Günü Abondan Hafif-Orta Atrofi Bakteriyel Translokasyon Akut Respiratuar Distres Sendromu (ARDS) Uzaktan Destek Kapalı Olarak Kırığı Yerine Oturtma ve Tel ile Sabitleme İdeopatik Brakial Pleksus Omuz Adezif Kapsüliti Öksürük 81 İl Psikososyal Destek Hat Bilgileri Eklemlerde Aşınma Fleksör Artroskopik Bankart