img
Prof. Dr. Mustafa ÖZKAN

Dünya Kaosu Pandeminin Dünü ve Bugünü

Dünya Kaosu Pandeminin Dünü ve Bugünü
27May

Dünya Kaosu Pandeminin Dünü ve Bugünü

Dünya Kaosu Pandeminin Dünü ve Bugünü 


Pandemi; dünyada birden fazla ülkede veya kıtada, çok geniş bir alanda yayılan ve etkisini gösteren salgın hastalıklara verilen genel isimdir. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) tanımlamasına göre, bir hastalığın pandemi olabilmesi için genel ifadelerle üç kriter aranmaktadır. Bunlar, yeni bir virüs veya mutasyona uğramış bir etken olması, insanlara kolayca geçebilmesi, insandan insana kolay ve sürekli bir şekilde bulaşması olarak sayılabilir.Pandemi ilanı, bir pandemi konusunda belirgin kriterler gerçekleştiğinde DSÖ tarafından ilan edilmektedir. Bu ilanın gerekçesi, tüm ülkeler için tehdit oluşturan hastalık etkeninin, başka bir deyişle bir şekilde ortaya çıkan yeni virüsün insandan insana kolay bir şekilde hızlıca yayılıyor olmasıdır. 

Yeni ortaya çıkan virüsün insandan insana kolay bir şekilde hızlıca yayılıyor olması önemli kriterdir. Pandeminin toplum düzeyindeki etkisi virüsün enfektivitesine, virülansına, toplumdaki bireylerin bağışıklık durumuna, bireyler arası temas ve toplumlar arası ulaşım özelliklerine, risk faktörlerinin varlığına, sunulan sağlık hizmetlerine ve iklime bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Coronavirüsün yayılma hızına ve insan sağlığı üzerindeki etkisine bakıldığında genel çapta koruyucu önlemlerin artırılmasını sağlamak adına pandemi ilan edilmiştir. Enfeksiyondan korunma ve kontrol önlemlerini uygulayarak; enfeksiyonun toplumda yayılmasını azaltmak ve böylece pandeminin erken dönemlerinde enfekte olacak kişi sayısını ve pandemi nedeniyle ortaya çıkacak vakaları azaltmak mümkündür. 

Salgın anında korunma ve kontrol önlemleri üç boyutta yapılabilir. Kaynağa yönelik, bulaşma yoluna yönelik, sağlam kişiye yönelik korunma ve kontrol önlemleri alınabilir:

 

Kaynağa yönelik alınabilecek önlemler; kaynağın bulunması, hastalığın bildirilmesi, kesin tanı, hastaların tedavisi, izolasyon, taşıyıcı araması, şüphelilerin sürveyansı, sağlık eğitimi, zoonotik bir hastalıkta hayvanların yok edilmesidir.

Bulaşma yoluna yönelik alınabilecek önlemler; Çevre koşullarının düzeltilmesi (dezenfeksiyon), yiyecek ve içecek maddelerinin denetimi, sağlık eğitimi, kişisel temizlik ve koruyucu ekipman kullanımı, konut koşullarının düzeltilmesi, nüfus hareketlerini kısıtlamaktır.

Sağlam kişiye yönelik alınabilecek önlemler; aşılama, seroproflaksi, kemoproflaksi, karantina gözlem, sağlıklı beslenmedir.

 

Uluslararası yıkıcı salgınlara yol açabilecek tehlikeler konusunda ülkeler potansiyel risk altında bulunmaktadır. Hastalıklara neden olan mikroorganizmaların yayılması, yol açabilecekleri hastalık ve ölümler ile salgın hastalıkların yayılması sonucu, oluşacak panik nedeniyle ağır sonuçlar ortaya çıkabilmektedir.

 

Öte yandan, mikroorganizmaların genetik olarak değişim potansiyelleri yeni mikrobiyal etkenlerin ortaya çıkmasını olası hale getirmektedir. Bu gelişmeler, sağlık çalışanları için ayrıca önem taşımaktadır, çünkü salgın hastalıkların yol açtığı sorunlar ve bunlarla ilgili en çok sorumluluk taşıyacak ve uğraşacak grubu sağlık hizmeti sunucuları oluşturmaktadır. Bu noktada paydaşlar ile iş birliği ve görüş alışverişi ile süreci yürütecek merkezi bir idare mekanizmasının karar alma süreçlerinde aktif rol alması ve liderlik etmesi sürecin sağlıklı bir şekilde kontrol edilmesi için gerekli hale gelmektedir.

 

Pandemi Nedir?

 

Birçok enfeksiyon etkeni farklı bulaş yolları ile salgınlara yol açabilir. Bu salgın hastalıklar etkenin virülansına bağlı olarak zamanla kendi kendini sınırlandırabilir. Ancak, yüksek enfektiviteye bağlı kısa ya da uzun periyotlu etkiler de ortaya çıkarabilir. Olaya teorik olarak bakıldığında, Pandemiler (eski Yunanca’dan pan: tüm + demos: insanlar), bir kıta, hatta tüm dünya yüzeyi gibi çok geniş bir alanda yayılan ve etkisini gösteren salgın hastalıkların genel ismi olarak karşımıza çıkar.

 

Pandeminin insanlar üzerindeki yüksek etki derecesi virüsün enfektivitesine ve virülansına, toplum bağışıklığına, bireylerin yaşam alışkanlıkları ve sosyo ekonomik durumlarına, bireylerin ülkeler ve şehirler arası mesafe aşım kolaylıklarına, bireylerin yaşamında ve çalışma hayatındaki taşıdığı risk faktörlerine, bulundukları ülkedeki sağlık hizmetlerinin kalitesine ve salgın etkenin iklime bağlı olarak olumlu ya da olumsuz tavır değiştirme kabiliyetine sahip olmasına göre değişiklik göstermektedir.

 

Dünya Sağlık Örgütü İnfluenza Pandemi Hazırlık Planı Senaryosu

DSÖ’nün yayınladığı “Checklist For Influenza Pandemic Preparedness Planning” başlıklı pandemi senaryosunda pandemiye hazırlıksız yakalanıldığında olay akış sırası şöyledir:

 

X ülkesinde X salgını bilgileri Sağlık Bakanlığına ulaşır.

Çevre bölgelerde de olgular saptanır.

Bölgeye bir ekip gönderilir.

Hastalardan alınan örneklerde X etkeni saptanır.

Daha önce insanda saptanmamış X etkeni tanımlanır.

X etkeninin genetik analizi yapılır.

Yeni X etkeni güncel haber konusu olur.

Salgın komşu ülkelerde de görülmeye başlar.

Seyahat kısıtlaması getirilir.

Okullar kapatılır.

İlaç kaynakları yeterli değildir.

Aşı henüz geliştirilmemiştir.

Panik başlar.

Salgın görülen ülkelerden gelen uçak yolcularında hastalık görülür.

Başka kıtalardan hastalık haberleri gelir.

Sağlık kurumlarının telefonları kilitlenir.

Aşı, antiviral ilaç bulunamamaktadır.

Bütün kurumlarda hastalık nedeniyle çalışacak personel sayısı azalır.

Yoğun bakım üniteleri dolup taşar.

Solunum cihazları yetmez.

Yaklaşık 8 hafta içinde pandemi dünyayı silip süpürür.

Sağlık ve halka hizmet eden kuruluşlar çaresiz kalır.

 

Tarihte Pandemiler

İnsanlık tarihi boyunca salgın hastalıklar büyük olaylara sebep olmuştur. Bugüne kadar görülen salgın hastalıklardan insanlık tarihine en çok etki edenler veba, kolera, tifüs, çiçek, ebola ve grip olduğu bilinmektedir.

Veba (Kara Ölüm)

Çin ve Orta Asya’dan başlayan Veba, 1347 yılında Avrupa nüfusunun yaklaşık üçte birinin ölümüne neden olmuştur. Hastalık, pirelerin insanları ısırmasıyla veya enfekte insandan insana bulaştığı bilinmektedir.

HIV/AIDS

HIV (insan bağışıklık yetmezliği virüsü) etkeni insanlarda bağışıklık sisteminin çökerterek AIDS hastalığına neden olmaktadır. 1960 yılında ilk kez ortaya çıktığı bilinen HIV virüsü, ilk olarak maymunlarda görülmüştür. 2017 yılında, HIV ilişkili sebeplerden 940 bin ölüm ve 1,8 milyon yeni HIV enfeksiyonu vakası tespit edilmiştir. 

İspanyol Gribi

Bu grip türü 1918-1920 yılları arasında H1N1 virüsünün ölümcül bir alt türünün yol açtığı grip salgınıdır. Birinci Dünya Savaşının son aylarında tüm dünyayı etkisi altına almıştır. Asya Gribi 1957 yılında Çin’den başlayarak, Uzakdoğu’ya daha sonra da Avustralya, Amerika ve Avrupa’ya yayılmıştır. Asya gribi bulaşıcı bir hastalık olup, genelde dört yılda bir salgın olarak ortaya çıkmaktadır.

Kolera

Vibrio cholerae adlı bakterinin sebep olduğu bağırsak enfeksiyonu olup akut ve şiddetli ishal ile seyreden bir hastalıktır. 1817’de Japonya’da, 1826’da Moskova’da, 1831’de Berlin’de, Paris’te ve Londra’da salgınlara neden olmuştur. Tarihte ülkemizdeki en büyük kolera salgını 1912-1913 Balkan Savaşları sırasında yaşanmıştır. Tifüs Etkene bit ve pirenin vektörlük ettiği bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında İstanbul’da ciddi bir tifüs salgını yaşanmıştır.
 

Ebola

Ebola virüsü insanlarda ve insan dışı primatlarda viral hemorajik ateş gibi komplikasyonlara neden olmaktadır. 2014 yılında Gine’deki küçük bir köyde başlayarak Batı Afrika’ya yayılmıştır.

Çiçek

Poxvirus ailesinden olan çiçek virüsü hastanın eşyalarıyla, hastaya temasla, sineklerle ve inhalasyonla bulaşmaktadır. Tarihteki ilk aşı, çiçek aşısıdır. Bu hastalığın ortadan kalkması ile aşı sisteminden çıkarılmış olması aynı zamanda ülkemiz açısından dikkat edilmesi gereken bir risk olarak değerlendirilmektedir.

Yakın dönemin salgınları

SARS 2003
Influenza A H1N5 (kuş gribi) 2007
Influenza A H1N1 (domuz gribi) 2009
MERS 2012
Influenza A H7N9 2013
Ebola 2014
Zika 2015

 

Kaynak : http://www.tuba.gov.tr/files/yayinlar/raporlar/Covid-19%20Raporu-revize.pdf


Tags
Fenilketonüri Hastalığı Tedavisi Alignment El ve Mikrocerrahi Kemik Kaybı Şiddetli Pnömoni Cerrahi Kombinasyon Osteoporotik Hastalar Parmaklarda His Kaybı Toplu Beslenme Sistemleri Kan Transfüzyonu Tedavi edici egzersiz uygulamaları 81 İl Psikososyal Destek Hat Bilgileri Kapalı Olarak Kırığı Yerine Oturtma ve Tel ile Sabitleme İzmir El Mikrocerrahi Uyku Kalitesi Üst Ekstremite Replantasyonu Değişken Ruh Hali Covid 19 Vaka Sorgulama Kılavuzu Yüksek Proteinli Gıdalar Hemiartroplasti Mustafa Özkan Osteoporotik Mekanik Ventilasyon Mekanoterapi (Mekanik yöntemlerle tedavi) Omuz Artroskopisi Sonrasında İyileşme Dönemi Nasıldır ? DEÜ El Cerrahisi Dislokasyon Mikroekolojiler Replantasyon Nedir ? Hangi Durumlarda Uygulanır ? Ortopedi ve Travmatoloji Üst Ekstremite El ve Mikro Cerrahi Kumanya Menü El Kırıkları Bulguları nelerdir? Abdominal Kavite Dünya Diyetisyenler Günü Kolera Koenzim Q10 nedir? Epidemi Kontraendikasyonlar Polidaktili Eklemlerde Kireçlenme Cilt Kaybı Fizik Tedavi Aspirasyon COVID - 19 Dünya Haritası Somon External Fiksatör Deltopektoral Girişim Kronik Ağrılar Silah Yaralanmaları Rotator Kılıf Onarım Cerrahisi Vegan Plak Başparmak Tendonunun Sıkışması Adduktor Kapsul Esnemesi Absorbe Akromegali Asemptomatik Abduksiyon El ve El Bileği Bölgesi Rahatsızlıklarında Mikrocerrahinin Önemi Nedir ? Dirsek Artroskopisi Hangi Durumlarda Uygulanır ? The Evaluation of the Rotator Cuff Yaralanma Likopen Deltoid Kaslar Artroskopik Omuz Cerrahisi Nedir ? Üşüme Atrofi Milenyum Viral Salgınları K Vitamini Toksinler Akut Yaralanma Ters Omuz Protezi Nedir? Hafif-Orta Atrofi Lakto-Ovo Vejeteryanlar UV-C Ampullerin Kullanımı Agoni Ortopedi MERS-CoV Doktorla Canlı Görüşme Balık Yağı Yoga ve Kalp Sağlığı Antioksidan hangi besinlerde bulunur? Osteoporotik Üst Ekstremite Kırığın Havayla Teması Artroskopik Cerrahi Diz Protezleri Topuktan Kan Eklem Subacromial Impingement Syndrome Dupuytren Kontraktürü ACE2 Adezyon Eklemlerde Aşınma ve Kireçlenme Nasıl Tedavi Edilir? SARS-CoV-2 Dinamik Stabilizör Yanığa Bağlı El ve Ayak Bozuklukları Influenza A H7N9 İltihabi (Romatoid) Artrit Sınırlı Girişimsel Cerrahi